Atopowe zapalenie skóry u psa (AZS)

Atopowe zapalenie skóry u psa jest jednym z najczęściej diagnozowanych schorzeń dermatologicznych w weterynarii. To przewlekła choroba zapalna, której najbardziej charakterystycznym objawem jest świąd, często prowadzący do drapania, wylizywania i wtórnych zmian skórnych. Choć AZS nie zagraża bezpośrednio życiu, może przez długi czas znacząco obniżać komfort zwierzęcia. Wczesne rozpoznanie, odpowiednie leczenie oraz regularne monitorowanie stanu skóry pozwalają ograniczyć objawy i zmniejszyć częstotliwość nawrotów.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) u psów to przewlekła i często nawracająca choroba, która wpływa na komfort i jakość życia naszych czworonożnych przyjaciół. W rozwoju atopii istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, zaburzenia bariery skórnej oraz nieprawidłowa reakcja, w którą zaangażowany jest układ immunologiczny. Organizm nadmiernie reaguje na potencjalne alergeny obecne w otoczeniu. Mogą być nimi m.in. pyłki roślin, roztocza kurzu domowego czy pleśnie.

Nie u wszystkich psów atopowe zapalenie skóry rozwija się z takim samym prawdopodobieństwem. Na wystąpienie i nasilenie choroby mogą wpływać np.:

• predyspozycje rasowe – niektóre rasy wykazują większą skłonność do AZS. Należą do nich m.in. west highland white terriery, golden retrievery, labrador retrievery, shar pei czy buldogi angielskie;

• alergeny środowiskowe – roztocza kurzu domowego, pleśnie, pyłki drzew, traw i chwastów należą do czynników mogących wywoływać lub nasilać objawy;

• czynniki środowiskowe – dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza czy niektóre substancje drażniące mogą pogarszać zdrowie skóry i jej funkcję barierową. Znaczenie mogą mieć także temperatura i wilgotność otoczenia;

• alergie pokarmowe u psa – u części psów nadwrażliwość na składniki pożywienia może współistnieć z AZS lub powodować podobne objawy. W takiej sytuacji znaczenie ma prawidłowo przeprowadzona dieta eliminacyjna, a nie przypadkowa zmiana karmy;

• zaburzenia bariery skórnej – sprawiają, że skóra jest bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych i rozwój stanu zapalnego;

• zakażenia skóry – bakterie oraz drożdżaki, które mogą naturalnie bytować na skórze psa, w sprzyjających warunkach nadmiernie się namnażają. Wtórne infekcje mogą wtedy wyraźnie nasilać świąd;

• stres u zwierząt – nie jest podstawową przyczyną AZS, ale u niektórych zwierząt może wpływać na zachowanie i nasilenie problemów skórnych.

W diagnostyce warto również pamiętać o alergicznym pchlim zapaleniu skóry u psa, ponieważ może ono powodować bardzo silny świąd i wymaga odróżnienia od AZS oraz innych schorzeń dermatologicznych. Brak konsultacji z weterynarzem prowadzi niekiedy do błędnych diagnoz i uniemożliwia wdrożenie skutecznej terapii.

Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą zapalną chorobą, która objawia się przede wszystkim świądem. Pierwsze objawy mogą początkowo być mało charakterystyczne – pies częściej się drapie, wylizuje łapy albo ociera pysk. Z czasem, szczególnie bez skutecznego leczenia, mogą rozwinąć się bardziej widoczne zmiany skórne.

Niektóre z objawów AZS u psa to:

• świąd u psa – intensywne swędzenie jest najbardziej charakterystycznym i uciążliwym objawem. Pies może drapać się, ocierać o meble, lizać i gryźć łapy oraz wygryzać sierść;

• zaczerwienienie skóry, szczególnie w pachwinach, pod pachami, na brzuchu oraz w okolicy oczu, pyska i uszu;

• hot spot, który może rozwinąć się wskutek intensywnego lizania i drapania;

• sucha, łuszcząca się skóra oraz wyłysienia w miejscach przewlekłego drażnienia;

• przetarcia, zgrubienie skóry i strupy;

• przebarwienia, zwłaszcza ciemnienie skóry będące następstwem przewlekłego stanu zapalnego;

• wtórne zakażenia bakteryjne i drożdżakowe, którym mogą towarzyszyć nieprzyjemny zapach, zaczerwienienie, krosty i nasilenie świądu;

• przewlekłe lub nawracające zapalenie uszu – pies może potrząsać głową, drapać uszy, a w przewodzie słuchowym może pojawiać się zaczerwienienie i zwiększona ilość wydzieliny;

• zaczerwienienie i świąd w okolicy oczu, które mogą prowokować pocieranie pyska;

• niepokój i powtarzające się zachowania, takie jak lizanie, gryzienie i drapanie, wynikające z utrzymującego się dyskomfortu.

Objawy atopowego zapalenia skóry pojawiają się często między 1 a 3 rokiem życia, a rozpoznanie AZS wymaga diagnostyki weterynaryjnej, ponieważ podobne symptomy mogą występować w przebiegu innych schorzeń. Lekarz powinien wykluczyć m.in. pasożyty zewnętrzne, w tym pchły, alergiczne pchle zapalenie skóry, alergię pokarmową oraz infekcje. Co ciekawe - objawy AZS mogą mieć charakter sezonowy lub całoroczny.

Leczenie atopowego zapalenia skóry wymaga kompleksowego podejścia. Jego celem jest przede wszystkim ograniczenie świądu i stanu zapalnego, kontrolowanie wtórnych infekcji, wspieranie bariery skórnej oraz zmniejszanie wpływu czynników wyzwalających. Ponieważ choroba ma charakter przewlekły, u części zwierząt terapia jest potrzebna przez długi czas, a niekiedy przez całe życie.

Dobór leków zależy od nasilenia i rozległości zmian, wieku i stanu zdrowia psa oraz odpowiedzi na wcześniejsze leczenie. Zastosowanie mogą znaleźć:

• kortykosteroidy – mają silne działanie przeciwzapalne i działanie przeciwświądowe, dzięki czemu mogą szybko ograniczać objawy. Ze względu na możliwe działania niepożądane ich stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza;

• cyklosporyna – wpływa na odpowiedź immunologiczną i może być wykorzystywana w długoterminowej kontroli objawów;

• leki ukierunkowane na mechanizmy świądu – w terapii AZS stosuje się również nowocześniejsze rozwiązania, w tym leki oddziałujące na szlaki odpowiedzialne za świąd. Jedną z możliwości jest przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko mediatorowi uczestniczącemu w przekazywaniu sygnału świądowego;

• leki przeciwhistaminowe – ich skuteczność w AZS jest ograniczona i nie u każdego psa zapewniają wystarczającą kontrolę świądu;

• kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 – mogą wspomagać barierę skórną i zdrowie skóry, ale zwykle stanowią element terapii wspomagającej;

• leczenie zakażeń wtórnych – w przypadku infekcji bakteryjnych lub drożdżakowych lekarz dobiera terapię do rodzaju i rozległości zmian;

• dieta eliminacyjna – karma hipoalergiczna dla psa znajduje zastosowanie, gdy konieczne jest sprawdzenie, czy objawy mają związek z reakcją na składniki pokarmowe;

• immunoterapia swoista, czyli odczulanie – u odpowiednio zakwalifikowanych psów może stanowić element długoterminowego postępowania. Terapia polega na podawaniu dobranych alergenów w celu modyfikacji odpowiedzi organizmu.

Nie istnieje jeden schemat właściwy dla każdego psa. Osiągnięcie skutecznego leczenia często wymaga połączenia kilku metod oraz ich modyfikowania w zależności od aktualnego stanu zwierzęcia. Regularne monitorowanie pozwala ocenić efekty terapii i możliwe działania niepożądane leków.

Duże znaczenie ma również przestrzeganie zaleceń lekarza. Niezastosowanie się do profesjonalnej diety może zaszkodzić psu. Podobnie samodzielne odstawianie leków po ustąpieniu świądu albo zmienianie ich dawkowania. Nieodpowiednia pielęgnacja może nasilać objawy atopowego zapalenia skóry, dlatego zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Domowe działania nie zastępują leczenia weterynaryjnego, ale mogą wspierać kontrolę choroby i poprawiać komfort psa. Ich celem jest przede wszystkim wspieranie bariery skórnej, ograniczanie kontaktu z rozpoznanymi czynnikami wyzwalającymi oraz zmniejszanie ryzyka wtórnych infekcji.

Pomocne mogą być:

• ograniczanie kontaktu z alergenami – jeśli udało się ustalić istotne dla psa alergeny, warto w miarę możliwości ograniczać ekspozycję. Przy nadwrażliwości na pyłki roślin pomocne może być np. przemywanie łap po spacerze. W przypadku roztoczy znaczenie może mieć utrzymywanie czystości legowiska i otoczenia;

• kąpiele – odpowiednio dobrane szampony dermatologiczne pomagają oczyszczać skórę, usuwać z jej powierzchni część alergenów i wspierać terapię zmian skórnych. Należy wybierać preparaty przeznaczone dla psów;

• nawilżanie i wspieranie bariery skórnej – odpowiednie preparaty pielęgnacyjne mogą pomagać utrzymać skórę w dobrej kondycji. Przydatne mogą być preparaty na sierść i skórę psa, jednak ich dobór warto dostosować do potrzeb konkretnego zwierzęcia;

• kontrolowanie warunków otoczenia – temperatura i wilgotność w pomieszczeniach mogą wpływać na kondycję skóry. Warto unikać jej przesuszania i kontaktu z drażniącymi środkami chemicznymi;

• ograniczanie stresu – stres może wpływać na zachowanie psa i nasilać wylizywanie czy drapanie, dlatego ważne są przewidywalna rutyna, odpoczynek i odpowiednia aktywność;

• higiena uszu – u psów ze skłonnością do zapaleń uszu pielęgnację należy prowadzić zgodnie z zaleceniami lekarza. Niewłaściwe lub zbyt częste czyszczenie może podrażniać przewód słuchowy.

Nie należy natomiast eksperymentować z ludzkimi lekami, olejkami eterycznymi czy przypadkowymi maściami. Preparat reklamowany jako „naturalny” nie musi być bezpieczniejszy dla psa. Przy AZS największe znaczenie ma opracowanie indywidualnego planu postępowania wspólnie z lekarzem weterynarii i konsekwentne jego przestrzeganie.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) u psów nie jest zaraźliwe – ani dla innych zwierząt, ani dla ludzi. Nie jest to choroba wywoływana przez zakaźny drobnoustrój, który mógłby przenosić się między psami lub z psa na człowieka. Jej rozwój wiąże się przede wszystkim z predyspozycjami osobniczymi, zaburzeniami bariery skórnej oraz nieprawidłową reakcją układu immunologicznego na określone czynniki środowiskowe.

Ważne jest jednak wyjaśnienie, że nie każdy pies ze świądem i zmianami przypominającymi AZS rzeczywiście cierpi na atopię. Podobny obraz mogą dawać choroby pasożytnicze i infekcyjne. Przykładowo świerzb może powodować bardzo intensywny świąd, a jednocześnie – w przeciwieństwie do atopowego zapalenia skóry – jest chorobą zakaźną. Dlatego przed rozpoznaniem AZS lekarz wyklucza inne możliwe przyczyny objawów.

U psa z atopią mogą ponadto rozwinąć się wtórne zakażenia bakteryjne lub drożdżakowe. Nie oznacza to jednak, że samo AZS stało się chorobą zakaźną. Bakterie i drożdżaki mogą naturalnie bytować na skórze, a zaburzenie jej bariery oraz stan zapalny sprawia, że u psa z AZS łatwiej dochodzi do ich nadmiernego namnażania. Z tego powodu pies z potwierdzonym atopowym zapaleniem skóry nie musi być izolowany od innych zwierząt ani domowników. Jeśli jednak przyczyna świądu nie została jeszcze rozpoznana, warto zachować ostrożność do czasu konsultacji weterynaryjnej – szczególnie wtedy, gdy podobne zmiany skórne lub świąd pojawiają się również u innych zwierząt przebywających w domu.

1. Mueller R.S., Banovic F., Bensignor E., Santoro D., Nuttall T. Treatment of Canine Atopic Dermatitis: Updated Guidelines From the International Committee on Allergic Diseases of Animals (ICADA). Veterinary Dermatology. 2026; 1–27. DOI: 10.1111/vde.70128.

2. Banovic F. Updated insights into the molecular pathogenesis of canine atopic dermatitis. Veterinary Dermatology. 2025;36(4):375–384. DOI: 10.1111/vde.13300.

3. Nuttall T.J., Marsella R., Rosenbaum M.R., Gonzales A.J., Fadok V.A. Update on pathogenesis, diagnosis, and treatment of atopic dermatitis in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2019;254(11):1291–1300. DOI: 10.2460/javma.254.11.1291.