Biegunka u kota: przyczyny, objawy. Co podać?

Biegunka u kota może pojawić się po zmianie karmy, wskutek stresu, zakażenia, pasożytów jelitowych, nietolerancji pokarmowej lub choroby przewodu pokarmowego. Jednorazowy luźny kał u kota, który zachowuje apetyt i dobre samopoczucie, nie zawsze oznacza poważny problem, jednak wodnista, nawracająca lub przewlekła biegunka wymaga większej uwagi. Szczególnie niepokojące są wymioty, brak apetytu, apatia, odwodnienie oraz krew w kale. W postępowaniu ważne jest nie tylko ustalenie przyczyny, ale również odpowiednie nawodnienie i żywienie – w niektórych przypadkach lekarz weterynarii może zalecić lekkostrawną karmę weterynaryjną.

Biegunka oznacza przede wszystkim zmianę konsystencji kału – stolec staje się miękki, półpłynny lub wodnisty. Kot może również częściej korzystać z kuwety, oddawać niewielkie ilości kału, odczuwać silne parcie albo załatwiać się poza kuwetą. W stolcu może pojawić się śluz lub świeża krew.

Znaczenie ma także czas trwania dolegliwości. Ostra biegunka pojawia się nagle i zwykle trwa krótko, natomiast przewlekła lub nawracająca może wskazywać na chorobę przewodu pokarmowego, robaki u kota albo nieprawidłową reakcję na składniki diety.

Warto obserwować nie tylko konsystencję, ale również kolor odchodów. Szczególnie niepokojący jest stolec bardzo ciemny, smolisty, który może być związany z obecnością strawionej krwi. Do objawów biegunki, które powinny zwrócić uwagę opiekuna, należą również wymioty u kota, utrata apetytu, osłabienie, ból brzucha, gorączka czy spadek masy ciała.

Przyczyny biegunki u kota są bardzo różnorodne. Do najważniejszych należą:

1. Błędy żywieniowe i zmiana diety.
   Nagłe wprowadzenie nowej karmy dla kota, zjedzenie zepsutego pokarmu, nietolerancja określonych składników lub alergia pokarmowa mogą powodować zaburzenia trawienia. Problem może pojawić się także po zjedzeniu zbyt dużej ilości pokarmu albo produktów, których kot zwykle nie otrzymuje.

2. Pasożyty i infekcje.
   Biegunkę mogą powodować np. giardia, kokcydia, glisty i inne pasożyty jelitowe, a także niektóre zakażenia wirusowe i bakteryjne.

3. Choroby przewodu pokarmowego.
   Nieswoiste zapalenie jelit, przewlekłe enteropatie, zaburzenia wchłaniania, choroby wątroby czy nowotwory przewodu pokarmowego mogą odpowiadać zwłaszcza za przewlekłą i nawracającą biegunkę.

4. Choroby ogólnoustrojowe, leki, zatrucia i stres.
   Problemy z trzustką, wątrobą, nerkami czy nadczynność tarczycy również mogą wpływać na pracę przewodu pokarmowego.

5. Leki i zatrucia.
   U części kotów biegunkę wywołują ponadto niektóre leki, a także toksyczne substancje. Zatrucia częściej zdarzają się u kotów wychodzących, u których trudniej jest kontrolować, co zjadają.

6. Stres.
   Niepokój wywołujący biegunkę może być związany z wizytą u weterynarza, zmianą miejsca zamieszkania czy pojawieniem się nowego zwierzaka w domu.

Zmiana karmy u kota i biegunka często idą ze sobą w parze, gdy nowy pokarm zostaje wprowadzony zbyt gwałtownie. Układ pokarmowy potrzebuje czasu, aby przystosować się do odmiennego składu i proporcji składników odżywczych.

Dotyczy to zarówno zmiany jednej receptury na inną, jak i przechodzenia z karmy suchej dla kota na pokarm mokry lub odwrotnie. Sama mokra karma nie powoduje biegunki tylko dlatego, że zawiera więcej wody, podobnie jak nie należy automatycznie obwiniać suchej karmy. Istotne są jej skład, tolerancja przez konkretne zwierzę oraz sposób przeprowadzenia zmiany.

Nowe żywienie najlepiej wprowadzać stopniowo, zwiększając udział nowego pokarmu przez kilka kolejnych dni. Jeśli mimo powolnej zmiany problemy powracają, należy rozważyć z lekarzem weterynarii nietolerancję lub alergię pokarmową.

Do przyczyn biegunki należą także pasożyty jelitowe, w tym glista kocia, tęgoryjce oraz pierwotniaki, takie jak giardia i kokcydia. Rozpoznanie wymaga odpowiednich badań, a w próbce kału można poszukiwać np. jaj pasożytów, cyst pierwotniaków czy oocyst. Czasem potrzebne jest zbadanie materiału z kilku wypróżnień, ponieważ stadia diagnostyczne pasożytów nie zawsze są wydalane równomiernie.

Biegunka ze śluzem u kota może występować przy podrażnieniu i zapaleniu jelita grubego. Charakterystyczne mogą być częste próby wypróżnienia, parcie oraz pojawienie się krwi w kale kota. Tej ostatniej nigdy nie należy ignorować. Niewielka ilość świeżej, czerwonej krwi może pochodzić z końcowego odcinka przewodu pokarmowego, natomiast czarny, smolisty kał może wskazywać na krwawienie położone wyżej.

Przyczyn jest wiele – od stanów zapalnych i pasożytów po ciało obce czy inne poważne choroby. Krwawa biegunka u kota, szczególnie obfita lub występująca razem z osłabieniem, bólem, wymiotami albo brakiem apetytu, wymaga niezwłocznej konsultacji weterynaryjnej.

Jednoczesne wymioty i biegunka u kota zwiększają ryzyko utraty wody oraz elektrolitów. Takie objawy mogą pojawić się w przebiegu infekcji, zatruć, pasożytów, chorób zapalnych przewodu pokarmowego czy zapalenia trzustki. W przypadku połknięcia niejadalnego przedmiotu trzeba również brać pod uwagę obecność ciała obcego.

Szczególnie niebezpieczne jest odwodnienie. Większe ryzyko dotyczy kociąt, seniorów i zwierząt cierpiących na choroby przewlekłe. Nie warto więc długo czekać na samoistną poprawę, jeśli biegunka i wymioty są nasilone lub powtarzają się.

Przy łagodnym rozwolnieniu podstawą jest zapewnienie kotu stałego dostępu do świeżej wody i obserwowanie jego samopoczucia. Nie należy natomiast samodzielnie podawać ludzkich leków przeciwbiegunkowych. Dotyczy to również preparatów, które opiekun sam stosuje przy podobnych dolegliwościach.

Istotną rolę odgrywa odpowiednio dobrana dieta. Kot może otrzymywać niewielkie porcje łatwo przyswajalnego pokarmu. Karma mokra dla kota ma dużą zawartość wody, dzięki czemu może wspomagać jej podaż wraz z dietą. Nie oznacza to jednak, że każdy mokry pokarm będzie odpowiedni dla zwierzęcia z zaburzeniami trawienia.

Nie zaleca się również rutynowego stosowania dłuższej głodówki jako sposobu na „odpoczynek jelit”. Mruczki źle znoszą długotrwałe niejedzenie, dlatego postępowanie żywieniowe należy dostosować do ich stanu. Probiotyki dla kota mogą być elementem postępowania w niektórych zaburzeniach przewodu pokarmowego, jednak ich dobór warto omówić z lekarzem weterynarii.

Przy problemach ze strony przewodu pokarmowego lekarz może zalecić specjalistyczne żywienie. Karma weterynaryjna dla kota powinna być dobrana do rozpoznanego lub podejrzewanego problemu – nie każda dieta weterynaryjna służy bowiem temu samemu celowi.

Tzw. karma gastro dla kota to dieta przeznaczona do żywieniowego wspomagania zwierząt z określonymi zaburzeniami przewodu pokarmowego. W zależności od wskazania może charakteryzować się wysoką strawnością, odpowiednio dobraną zawartością tłuszczu oraz rodzajem i ilością włókna pokarmowego. Jej zadaniem jest dostarczenie składników odżywczych w formie dostosowanej do potrzeb chorego zwierzęcia.

Inne postępowanie może być potrzebne przy podejrzeniu reakcji na pokarm. W diagnostyce niepożądanych reakcji pokarmowych lekarz może zalecić dietę eliminacyjną, np. opartą na nowym źródle białka albo białku hydrolizowanym. Nie należy więc wybierać karmy wyłącznie na podstawie określenia „gastro” – dieta powinna odpowiadać przyczynie biegunki.

Jeżeli biegunka trwa dłużej, regularnie powraca albo towarzyszy jej utrata masy ciała, konieczne jest poszukiwanie przyczyny. Diagnostyka może obejmować badanie kliniczne, badania kału, morfologię i biochemię krwi oraz – zależnie od przypadku – USG kota lub inne badania.

Duże znaczenie ma także dokładny wywiad dotyczący żywienia. Warto przekazać lekarzowi, jaką karmę zwierzę otrzymuje na co dzień, czy niedawno ją zmieniano, jakie dostaje przysmaki i czy ma możliwość zjadania innych pokarmów.

Biegunka u małego kota może doprowadzić do odwodnienia szybciej niż u zdrowego dorosłego zwierzęcia. Kocięta mają mniejszą masę ciała i mniejsze rezerwy płynów, dlatego utrata wody wraz z częstymi, wodnistymi stolcami szybciej zaburza ich gospodarkę wodno-elektrolitową. Dodatkowo ich organizm jest jeszcze niedojrzały, przez co gorzej radzi sobie z kompensowaniem utraty płynów i elektrolitów niż organizm dorosłego czworonoga.

U kociąt częstymi przyczynami problemów są pasożyty, infekcje i zmiany sposobu żywienia, np. po odsadzeniu albo przeprowadzce do nowego domu. Nie należy eksperymentować z domowymi metodami ani samodzielnie podawać leków. Silna wodnista biegunka, wymioty, osłabienie, brak apetytu czy krew w kale są wskazaniem do szybkiego kontaktu z lekarzem weterynarii.

Profilaktyka zaczyna się od prawidłowego żywienia. Każdą nową karmę należy wprowadzać stopniowo, zamiast gwałtownie zastępować dotychczasowy pokarm. Dotyczy to także przechodzenia między suchą a karmą mokrą dla kota. Ważne są również prawidłowe przechowywanie jedzenia, regularne mycie misek, higiena kuwety i ograniczenie możliwości zjadania zepsutych produktów czy toksycznych substancji. Profilaktyka pasożytów powinna być dostosowana do trybu życia i ryzyka dotyczącego konkretnego zwierzęcia.

Nawracającej biegunki nie warto maskować kolejnymi zmianami jedzenia. Jeżeli problem regularnie powraca, konieczne jest znalezienie jego przyczyny i dopiero na tej podstawie dobranie leczenia oraz sposobu żywienia.

1. Marsilio S. Feline chronic enteropathy. Journal of Small Animal Practice. 2021;62(6):409–419.
2. Perea S.C., Marks S.L., Daristotle L., Koochaki P.E., Haydock R. Evaluation of Two Dry Commercial Therapeutic Diets for the Management of Feline Chronic Gastroenteropathy. Frontiers in Veterinary Science. 2017;4:69.
3. Gianella P., Pietra M., Crisi P.E., Famigli Bergamini P., Fracassi F., Morini M., Boari A. Evaluation of clinicopathological features in cats with chronic gastrointestinal signs. Polish Journal of Veterinary Sciences. 2017;20(2):403–410.