Grzybica u psa: jak ją rozpoznać i skutecznie leczyć?

Grzybica u psa (dermatofitoza) to zakażenie grzybicze należące do najczęściej diagnozowanych chorób skóry u zwierząt towarzyszących. Schorzenie może obejmować skórę, sierść oraz pazury, a w rzadszych przypadkach także narządy wewnętrzne. Choroba jest zaraźliwa dla innych zwierząt oraz ludzi, dlatego szybkie rozpoznanie pierwszych objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia ma istotne znaczenie nie tylko dla zdrowia psa, ale również bezpieczeństwa domowników. Ryzyko rozwoju grzybicy wzrasta u zwierząt z osłabioną odpornością, przebywających w wilgotnym środowisku lub mających kontakt z zakażonymi zwierzętami.

Grzybica u psa jest chorobą zakaźną. Za większość przypadków odpowiadają dermatofity, czyli grzyby chorobotwórcze wywołujące infekcje skóry. Najczęściej spotykane gatunki to: microsporum canis, microsporum gypseum i trichophyton mentagrophytes.

Zarodniki tych grzybów są wyjątkowo odporne na działanie czynników środowiskowych i mogą przetrwać w otoczeniu psa nawet przez kilka miesięcy. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez bezpośredni kontakt z chorym zwierzęciem lub pośrednio – przez legowisko, koce, szczotki, zabawki czy miski.

Pies może być również bezobjawowym nosicielem, dlatego zakażenie grzybicą nie zawsze daje natychmiast widoczne objawy kliniczne. Z tego powodu choroba stosunkowo łatwo przenosi się pomiędzy zwierzętami domowymi.

Grzybica u psa ma charakter zoonozy, co oznacza, że może przenosić się także na ludzi. Po kontakcie z chorym zwierzęciem należy zatem dokładnie umyć ręce, a podczas pielęgnacji zmian skórnych warto stosować rękawiczki ochronne. Regularne czyszczenie legowiska, pranie koców, dezynfekcja szczotek i zabawek oraz odkurzanie mieszkania zmniejszają ryzyko ponownego zakażenia zarówno psa, jak i pozostałych domowników.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje grzybicy występującej u psów. Pierwszym z nich jest grzybica powierzchowna, określana również jako dermatofitoza skóry. Obejmuje przede wszystkim skórę, sierść oraz pazury i odpowiada za większość przypadków rozpoznawanych w gabinetach weterynaryjnych. Zmiany mogą pojawiać się na grzbiecie, brzuchu, pysku, uszach, łapach, ogonie czy w okolicy oczu.

Drugim rodzajem jest grzybica narządowa. Dotyczy narządów wewnętrznych, takich jak wątroba, żołądek czy płuca. Występuje znacznie rzadziej, jednak jej rozpoznanie jest trudniejsze, ponieważ objawy bywają mało charakterystyczne.

Leczenie grzybicy u psa zależy od rodzaju zakażenia, rozległości zmian oraz ogólnego stanu zdrowia psa. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza, tym większa szansa na szybkie zahamowanie rozwoju infekcji.

Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez kontakt z dermatofitami obecnymi na skórze chorego zwierzęcia lub w skażonym środowisku. Zarodniki grzybów dobrze rozwijają się w miejscach ciepłych i wilgotnych, dlatego wilgotne legowisko czy długotrwale mokra sierść psa zwiększają ryzyko zachorowania.

Rozwojowi grzybicy sprzyjają również:

• osłabiona odporność,
• przewlekły stres (np. wynikający z lęku separacyjnego u psa),
• niedożywienie,
• młody lub podeszły wiek psa,
• urazy skóry,
• skórne alergie u psa,
• inne schorzenia dermatologiczne,
• przebywanie w dużych skupiskach zwierząt.

Psy cierpiące na alergiczne choroby skóry lub niedoczynność tarczycy mogą być bardziej podatne na rozwój infekcji grzybiczych. W takich przypadkach leczenie powinno obejmować również chorobę podstawową.

Rozpoznanie grzybicy nie zawsze jest łatwe, ponieważ objawy mogą przypominać inne choroby skóry, takie jak nużyca, świerzb, atopowe zapalenie skóry czy bakteryjne infekcje skóry. Ostateczną diagnozę powinien postawić lekarz weterynarii. Do najbardziej charakterystycznych objawów grzybicy należą:

• miejscowe, plackowate wyłysienia,
• okrągłe ogniska wyłysień,
• łuszczenie naskórka,
• zaczerwienienie skóry,
• silny świąd,
• strupy,
• łuski,
• pęknięcia skóry,
• przebarwienia skóry,
• matowa i łamliwa sierść,
• nieprzyjemny zapach skóry.

W wyniku intensywnego świądu pies często drapie się lub nadmiernie wylizuje zmienione miejsca. Powoduje to uszkodzenia skóry i zwiększa ryzyko wystąpienia wtórnych infekcji bakteryjnych.

Objawy mogą mieć różne nasilenie i zależą od gatunku grzyba, wieku psa oraz sprawności jego układu odpornościowego. Grzybica najczęściej rozwija się na łapach, pysku, ogonie, okolicach uszu. Zdarza się również, że objawy występują w obrębie nosa lub pazurów, zmieniając ich strukturę i kolor.

Grzybica uszu może objawiać się świądem, zaczerwienieniem przewodu słuchowego, potrząsaniem głową oraz pojawieniem się wydzieliny. Objawy te przypominają bakteryjne zapalenie ucha, dlatego wymagają diagnostyki weterynaryjnej. Z kolei w przypadku grzybicy łap pies często intensywnie liże opuszki i przestrzenie między palcami. Mogą pojawić się zaczerwienienie, pęknięcia skóry oraz bolesność podczas chodzenia.

Leczenie grzybicy u psa powinno być zawsze dobrane indywidualnie przez lekarza weterynarii. Odpowiednia terapia zależy od rodzaju zakażenia, rozległości zmian skórnych, wieku psa oraz jego ogólnego stanu zdrowia. Szybkie wdrożenie leczenia ma istotne znaczenie, ponieważ nieleczona grzybica może prowadzić do rozszerzania się zmian oraz wtórnych infekcji bakteryjnych.

Przed rozpoczęciem terapii lekarz weterynarii przeprowadza badanie kliniczne. W zależności od przypadku diagnostyka może obejmować badanie lampą Wooda, badanie mikroskopowe włosów lub zeskrobiny skóry, posiew mykologiczny, a także badania laboratoryjne, które pozwalają wykluczyć inne schorzenia dermatologiczne. Ponieważ objawy grzybicy mogą przypominać alergie skórne, nużycę u psa, świerzb czy bakteryjne zapalenie skóry, prawidłowe rozpoznanie jest podstawą skutecznego leczenia.

Terapia najczęściej opiera się na jednoczesnym stosowaniu leczenia miejscowego i ogólnego. W leczeniu miejscowym wykorzystuje się przede wszystkim specjalne preparaty na sierść i skórę psa, takie jak szampony, maści, spraye i pianki o działaniu przeciwgrzybiczym oraz płyny przeznaczone do odkażania skóry. W bardziej zaawansowanych przypadkach lekarz może zalecić również leki doustne zawierające substancje czynne, takie jak ketokonazol, itrakonazol, terbinafina czy flukonazol. Dobór leków przeciwgrzybiczych zawsze powinien odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii.

Przy rozległych zmianach często zaleca się wygolenie sierści wokół ognisk chorobowych, co ułatwia aplikację preparatów i ogranicza rozprzestrzenianie się zarodników na zdrową sierść psa. W czasie leczenia niezwykle ważna jest także odpowiednia pielęgnacja skóry. Regularne kąpiele z wykorzystaniem szamponów o działaniu przeciwgrzybiczym pomagają usuwać martwy naskórek oraz zmniejszają liczbę zarodników znajdujących się na skórze.

Leczenie grzybicy może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej, terapii nie należy przerywać bez zgody lekarza weterynarii, ponieważ zbyt wczesne zakończenie leczenia zwiększa ryzyko nawrotu choroby.

Wielu opiekunów zastanawia się, czy istnieją skuteczne domowe sposoby leczenia grzybicy u psa. Niestety nie ma metod, które pozwalałyby samodzielnie wyleczyć dermatofitozę. Stosowanie domowych preparatów może opóźnić postawienie właściwej diagnozy i pogorszyć stan zdrowia czworonoga.

Jeżeli zauważysz niepokojące objawy, takie jak plackowate wyłysienia, silny świąd czy łuszczenie skóry, należy jak najszybciej udać się do lekarza weterynarii.

W domu można natomiast wspierać leczenie poprzez:

• utrzymywanie czystości legowiska,
• regularne pranie koców,
• dezynfekcję szczotek, zabawek i misek,
• dokładne odkurzanie mieszkania,
• ograniczenie kontaktu psa z innymi zwierzętami do czasu zakończenia terapii.

Takie działania zmniejszają ryzyko rozprzestrzeniania się zarodników grzybów i ponownego zakażenia.

Profilaktyka grzybicy ma ogromne znaczenie zarówno u psów zdrowych, jak i tych, które przeszły już zakażenie. Regularna pielęgnacja oraz odpowiednia higiena pomagają ograniczyć ryzyko rozwoju infekcji grzybiczych. Warto systematycznie kontrolować stan skóry i sierści psa, regularnie wyczesywać okrywę włosową oraz kąpać zwierzę zgodnie z jego potrzebami. Równie istotne jest dokładne osuszanie sierści po kąpieli lub spacerze w deszczowe dni, ponieważ wilgotne środowisko sprzyja rozwojowi grzybów.

Nie można również zapominać o utrzymywaniu czystości w otoczeniu psa. Regularne czyszczenie legowiska dla psa, misek, zabawek czy szczotek i grzebieni dla psa pomaga ograniczyć obecność zarodników grzybów. W ramach profilaktyki warto także unikać kontaktu z zakażonymi zwierzętami, szybko reagować na wszelkie urazy skóry oraz pamiętać o okresowych wizytach kontrolnych u lekarza weterynarii.

Istotne znaczenie ma również odporność organizmu. Dobrze zbilansowana dieta bogata w wysokiej jakości białko, kwasy tłuszczowe omega-3, cynk, biotynę oraz witaminy z grupy B wspiera zdrowie psa, a także zmniejsza podatność jego skóry na infekcje grzybicze.

Szczególną uwagę warto zwrócić na młode psy, seniorów oraz zwierzęta z obniżoną odpornością, ponieważ to właśnie u nich ryzyko zachorowania jest największe. Jeżeli w domu mieszka kilka zwierząt, podczas leczenia jednego czworonoga należy uważnie obserwować pozostałe i ograniczyć ich bezpośredni kontakt do czasu zakończenia terapii. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów u kolejnego zwierzęcia warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Grzybica u psa jest zakaźną chorobą skóry wymagającą szybkiego rozpoznania i odpowiednio dobranego leczenia. Choć pierwsze objawy mogą wydawać się niepozorne, nie należy ich bagatelizować, ponieważ nieleczona infekcja może prowadzić do rozległych zmian skórnych, wtórnych zakażeń bakteryjnych oraz stanowić zagrożenie dla innych zwierząt i ludzi. Regularna pielęgnacja, utrzymywanie higieny otoczenia, wzmacnianie odporności psa oraz przestrzeganie zaleceń lekarza weterynarii pozwalają nie tylko skutecznie leczyć chorobę, ale również zmniejszyć ryzyko jej nawrotu.

1. Przewodnik ESCCAP Nr 2: Grzybice skórne u psów i kotów. Rozpoznawanie, zwalczanie i zapobieganie, ESCCAP Polska, Wrocław.
2. Moriello K.A. i wsp., Diagnosis and treatment of dermatophytosis in dogs and cats: Clinical Consensus Guidelines of the World Association for Veterinary Dermatology, Veterinary Dermatology (2017), 28(3), 266–e68.
3. Szczepanik M., Wilkołek P., Adamek Ł., Kalisz G., Śmiech A., Aktualne informacje dotyczące grzybic powierzchownych (dermatofitoz) u psów i kotów, Weterynaria w Praktyce (2017), 14(9), 50–63.