Wścieklizna u kota: objawy. Kiedy jest groźna?

Wścieklizna to śmiertelna choroba wirusowa, która stanowi zagrożenie zarówno dla zwierząt domowych, jak i ludzi. Choć w Polsce dzięki profilaktyce występuje znacznie rzadziej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu, zakażenie wirusem wścieklizny nadal się zdarza, zwłaszcza u dzikich ssaków. W przypadku kota choroba niemal zawsze kończy się śmiercią, dlatego ogromne znaczenie ma profilaktyka wścieklizny oraz szybka reakcja na każde podejrzenie zakażenia. Jak wygląda wścieklizna u kota, jakie są pierwsze objawy wścieklizny i czy można zapobiec tej groźnej chorobie? Wyjaśniamy najważniejsze informacje.

Wścieklizna jest chorobą zakaźną o ostrym przebiegu, wywoływaną przez wirus wścieklizny z rodzaju Lyssavirus. Atakuje przede wszystkim ssaki, dlatego może występować zarówno u zwierząt dzikich, jak i zwierząt domowych, a także u człowieka. Po przedostaniu się do organizmu wirus przemieszcza się wzdłuż włókien nerwowych do centralnego układu nerwowego, gdzie wywołuje postępujące uszkodzenia mózgu i rdzenia kręgowego. W końcowym etapie choroba prowadzi do paraliżu mięśni, niewydolności oddechowej i śmierci.

Naturalnym rezerwuarem wirusa w Polsce pozostaje przede wszystkim lis rudy, choć zakażenie może dotyczyć również nietoperzy, jenotów, borsuków czy innych ssaków. Kot może zarazić się podczas kontaktu z chorym zwierzęciem, dlatego nawet zwierzęta niewychodzące nie są całkowicie wolne od ryzyka, jeśli przypadkowo wydostaną się z domu lub zetkną z zakażonym osobnikiem.

Na ograniczenie liczby zachorowań ogromny wpływ miały prowadzone od wielu lat szczepienia lisów, które znacząco zmniejszyły liczbę przypadków wścieklizny w środowisku naturalnym. Nadal jednak zapobieganie wściekliźnie pozostaje jednym z najważniejszych elementów ochrony zdrowia zwierząt oraz ludzi.

Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas pogryzienia przez chore zwierzę. Zakażenie wirusem wścieklizny następuje wtedy, gdy wirus obecny w ślinie zakażonego zwierzęcia dostanie się do organizmu przez ranę lub kontakt z uszkodzoną skórą bądź błonami śluzowymi. Znacznie rzadziej zakażenie może nastąpić podczas kontaktu śliny z otwartymi ranami lub spojówkami. Samo pogłaskanie chorego zwierzęcia czy kontakt z jego sierścią nie stanowi zagrożenia, jeśli skóra pozostaje nieuszkodzona.

Po przedostaniu się do organizmu wirus nie trafia od razu do krwi. Początkowo namnaża się w miejscu zakażenia, a następnie wędruje włóknami nerwowymi do mózgu. Z tego względu okres wylęgania może być bardzo różny i wynosić od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Im bliżej głowy doszło do ugryzienia, tym szybciej choroba się rozwija. Warto pamiętać, że osobnik zakażony może zacząć wydalać wirusa ze śliną jeszcze przed wystąpieniu objawów, dlatego kontakt z nieznanym, agresywnym zwierzęciem zawsze powinien być traktowany poważnie.

To, jak wygląda wścieklizna, zależy od postaci choroby. U kotów najczęściej rozwija się forma gwałtowna, określana jako wściekły szał, jednak możliwy jest również przebieg porażenny (tzw. postać cicha). Niezależnie od formy choroba bardzo szybko prowadzi do uszkodzenia centralnego układu nerwowego i śmierci zwierzęcia.

Pierwszy etap trwa zwykle od 1 do 3 dni. W tym czasie pojawiają się niespecyficzne objawy, takie jak:

• zmiana zachowania,
• niepokój,
• podwyższona temperatura u kota,
• nadmierna pobudliwość lub apatia,
• ból i świąd w miejscu pogryzienia,
• zaburzenia apetytu u kota.

Już na tym etapie kot może intensywnie lizać ranę, wokalizować lub wykazywać zainteresowanie nietypowymi przedmiotami. Charakterystyczne jest również gryzienie niejadalnych przedmiotów, co wynika z postępujących zaburzeń neurologicznych.

Kolejny etap to najbardziej charakterystyczna postać choroby. Kot staje się skrajnie pobudzony i agresywny. Może bez wyraźnego powodu atakować ludzi, inne zwierzęta domowe oraz przedmioty znajdujące się w otoczeniu.

Do typowych objawów należą:

• agresywne zachowanie kota,
• nadmierne pobudzenie,
• napady furii,
• nadmierne ślinienie,
• trudności z połykaniem,
• rozszerzone źrenice,
• zaburzenia orientacji,
• omamy i niekontrolowane reakcje.

Kot może próbować uciekać, gryźć wszystko, co napotka na swojej drodze, a nawet wykazywać autoagresję. To właśnie na tym etapie dochodzi do największego ryzyka - zapobiec przenoszeniu wirusa na ludzi i inne zwierzęta jest już bardzo trudno.

Ostatni etap choroby wiąże się z postępującym paraliżem mięśni. Porażenie obejmuje kolejne partie ciała, prowadząc do całkowitego unieruchomienia zwierzęcia.

Najczęściej obserwuje się:

• trudności z poruszaniem,
• niedowłady kończyn,
• opadnięcie żuchwy,
• wypadnięcie języka,
• bardzo obfity ślinotok,
• trudności z oddychaniem,
• utratę świadomości.

Śmierć następuje zwykle w ciągu kilku dni od rozwinięcia objawów neurologicznych wskutek niewydolności oddechowej.

Każde podejrzenie wścieklizny wymaga natychmiastowego działania. Jeżeli kot został pogryziony przez dzikie zwierzę lub nagle zaczął zachowywać się w sposób nietypowy, nie należy próbować samodzielnie go badać ani uspokajać.

W pierwszej kolejności należy skontaktować się z lekarzem weterynarii, który oceni sytuację i poinformuje o dalszym postępowaniu. Zgodnie z przepisami każde podejrzenie tej choroby podlega zgłoszeniu, a dalsze działania prowadzi Inspekcja Weterynaryjna. W Polsce sposób postępowania określają przepisy dotyczące ochronie zdrowia zwierząt oraz akty wykonawcze, w tym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Kot podejrzany o zakażenie podlega obowiązkowej obserwacji. W przypadku zwierząt, które pogryzły człowieka, okres obserwacji wynosi obecnie 15 dni. Jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo zakażenia wirusem wścieklizny, dalsze decyzje podejmują odpowiednie służby weterynaryjne.

Jeżeli doszło do pogryzienia człowieka przez zwierzę z podejrzeniem wścieklizny, należy:

• dokładnie przemyć ranę wodą z mydłem przez kilkanaście minut,
• zdezynfekować uszkodzone miejsce,
• jak najszybciej zgłosić się do lekarza,
• poinformować o zdarzeniu odpowiednie służby weterynaryjne.

Szybkie wdrożenie profilaktyki poekspozycyjnej może uratować życie osoby narażonej na zakażenie.

Niestety nie. Wścieklizna pozostaje chorobą nieuleczalną zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Po wystąpieniu objawów nie istnieje skuteczne leczenie, dlatego koty z potwierdzoną wścieklizną nie są leczone. Z tego powodu tak ogromne znaczenie ma profilaktyka. Im wcześniej zostanie przerwane szerzenie się wirusa, tym większa szansa na ograniczenie zachorowań i dalszego rozprzestrzeniania choroby w populacji zwierząt.

W przypadku potwierdzenia zakażenia chore zwierzę podlega eutanazji zgodnie z obowiązującymi przepisami weterynaryjnymi, co ma chronić ludzi oraz populację innych zwierząt przed rozprzestrzenianiem wirusa.

Czy kota trzeba szczepić na wściekliznę? Szczepienia pozostają najskuteczniejszym sposobem ochrony przed wścieklizną. W Polsce szczepienie kotów przeciwko tej chorobie nie jest powszechnie obowiązkowe, jednak jest zdecydowanie zalecane wszystkim kotom wychodzącym. W niektórych regionach zagrożonych występowaniem wirusa obowiązek szczepienia może zostać wprowadzony decyzją właściwych organów weterynaryjnych.

Jest ono również wymagane, jeśli planujemy wyrobić zwierzęciu paszport i podróżować z nim za granicę. O harmonogramie szczepień najlepiej porozmawiać z lekarzem weterynarii, który dostosuje go do wieku, stylu życia oraz ryzyka zakażenia.

W profilaktyce ogromne znaczenie mają również:

• unikanie kontaktu kota z dzikimi zwierzętami,
• ograniczanie swobodnego wychodzenia w rejonach zagrożonych,
• regularne szczepienia ochronne,
• szybkie zgłaszanie pogryzień oraz podejrzeń choroby lekarzowi weterynarii.

Dużą rolę w ograniczaniu liczby zachorowań odgrywają także prowadzone od lat w Polsce szczepienia lisów. Dzięki wykładaniu szczepionek dla dzikich zwierząt udało się znacząco ograniczyć liczbę przypadków tej groźnej choroby, choć wirus nadal występuje w środowisku naturalnym.

Co roku Światowy Dzień Wścieklizny, obchodzony 28 września, przypomina o znaczeniu szczepień oraz edukacji dotyczącej tej choroby. Celem tych działań jest zwiększanie świadomości właścicieli zwierząt oraz dalsze ograniczanie liczby zakażeń.

Tak, wścieklizna jest chorobą odzwierzęcą i stanowi zagrożenie również dla ludzi. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku pogryzienia, ale wirus może dostać się do organizmu także przez kontakt śliny zakażonego zwierzęcia z błonami śluzowymi lub uszkodzoną skórą.

Jeżeli doszło do pogryzienia przez kota, którego status zdrowotny jest nieznany lub istnieje podejrzenie zakażenia, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Po dokładnym oczyszczeniu rany specjalista oceni, czy konieczne jest wdrożenie profilaktyki poekspozycyjnej obejmującej szczepienie przeciwko wściekliźnie, a w niektórych przypadkach także podanie immunoglobuliny. Szybkie rozpoczęcie leczenia po ekspozycji praktycznie zapobiega rozwojowi choroby. Natomiast po pojawieniu się objawów klinicznych wścieklizna pozostaje niemal zawsze chorobą śmiertelną.

Czy każdy kot może zachorować na wściekliznę?

Tak. Wirus może zakażać wszystkie koty, niezależnie od wieku czy rasy. Największe wysokie ryzyko dotyczy jednak zwierząt wychodzących, które mają kontakt z dzikimi ssakami lub bezdomnymi zwierzętami.

Jak długo trwa okres wylęgania wścieklizny u kota?

Okres wylęgania wynosi najczęściej od kilku tygodni do kilku miesięcy. Zależy między innymi od miejsca pogryzienia oraz ilości wirusa, która dostała się do organizmu.

Czy kot z podejrzeniem wścieklizny powinien zostać odizolowany?

Tak. Jeżeli istnieje podejrzenie zakażenia, należy ograniczyć kontakt kota z ludźmi oraz innymi zwierzętami domowymi i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem weterynarii. Dalsze postępowanie prowadzi Inspekcja Weterynaryjna zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Czy kot niewychodzący również powinien być szczepiony?

Choć ryzyko jest znacznie mniejsze, specjaliści często zalecają szczepienie także kotów niewychodzących. Zwierzę może przypadkowo wydostać się z domu lub np. mieć kontakt z zakażonym nietoperzem, dlatego profilaktyka zwiększa bezpieczeństwo samego zwierzęcia.

Czy można zarazić się wścieklizną przez dotknięcie chorego kota?

Sam kontakt z sierścią nie stanowi zagrożenia. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy ślina chorego zwierzęcia dostanie się na błony śluzowe lub uszkodzoną skórę.

Dlaczego każde podejrzenie wścieklizny trzeba zgłaszać?

Wścieklizna jest chorobą zwalczaną z urzędu. Dzięki szybkiemu zgłoszeniu odpowiednim służbom weterynaryjnym możliwe jest ograniczenie dalszego szerzenia się wirusa, ochrona ludzi oraz innych zwierząt, a także prowadzenie skutecznego nadzoru epidemiologicznego.