Koci katar: objawy, leczenie i czy jest zaraźliwy?

Koci katar to potoczna nazwa zakaźnego zespołu chorób górnych dróg oddechowych kotów, wywoływanego najczęściej przez herpeswirusa kotów typu 1 oraz kaliciwirusa kotów. Do typowych objawów należą częste kichanie, wydzielina z nosa, łzawienie, zapalenie spojówek, gorączka i brak apetytu. Choroba może wystąpić u kota w każdym wieku, ale jej cięższy przebieg obserwuje się przede wszystkim u kociąt, seniorów oraz zwierząt z obniżoną odpornością. Leczenie kociego kataru jest uzależnione od przyczyny i stanu kota, dlatego powinno odbywać się pod kontrolą lekarza weterynarii. Szczególnie pilnej pomocy wymagają zwierzęta, które mają trudności z oddychaniem, nie jedzą, są odwodnione albo cierpią z powodu zmian w obrębie oczu.

Koci katar nie jest jedną konkretną chorobą. To określenie grupy zakażeń obejmujących przede wszystkim nos, gardło, spojówki, rogówkę i jamę ustną kota. W literaturze weterynaryjnej używa się między innymi określeń zespół chorób górnych dróg oddechowych kotów lub feline upper respiratory tract infection.

Za rozwój kociego kataru mogą odpowiadać wirusy i bakterie, a u jednego zwierzęcia niekiedy występuje kilka zakażeń jednocześnie. Infekcja wirusowa uszkadza błony śluzowe, co może ułatwiać namnażanie bakterii i prowadzić do wtórnego zakażenia bakteryjnego. Z tego powodu objawy oraz przebieg choroby nie u każdego kota wyglądają tak samo.

Większe ryzyko zakażenia dotyczy kotów żyjących w dużych skupiskach, na przykład w schroniskach, hodowlach, domach tymczasowych i hotelach dla zwierząt. Bardziej podatne są również koty nieszczepione, młode, niedożywione, przewlekle chore oraz zakażone wirusem niedoboru immunologicznego kotów FIV lub wirusem białaczki kotów FeLV.

Najczęstszymi przyczynami kociego kataru są:

• herpeswirus kotów typu 1 – FHV-1, wywołujący zakaźne zapalenie nosa i tchawicy;

• kaliciwirus kotów – FCV, odpowiedzialny za kaliciwirozę.

FHV-1 zwykle atakuje błonę śluzową nosa, spojówki i rogówkę. Zakażony kot może intensywnie kichać, mieć zatkany nos, łzawiące oczy oraz wyraźne zapalenie spojówek. Herpeswirus jest także jedną z najważniejszych zakaźnych przyczyn wrzodziejącego zapalenia rogówki u kotów. Charakterystyczne mogą być drzewkowato rozgałęzione ubytki nabłonka rogówki.

Po przebyciu zakażenia FHV-1 pozostaje w organizmie w stanie uśpienia. Kot może przez długi czas nie wykazywać żadnych objawów, jednak w sytuacjach stresowych, przy chorobie lub spadku odporności może dojść do reaktywacji wirusa. Nawroty bywają obserwowane między innymi po przeprowadzce, pobycie w hotelu, pojawieniu się nowego zwierzęcia lub zmianie opiekuna.

Kaliciwirus kotów częściej powoduje natomiast bolesne owrzodzenia w jamie ustnej, zwłaszcza na języku, podniebieniu i wargach. Może również prowadzić do zapalenia górnych dróg oddechowych, gorączki, ślinotoku, niechęci do jedzenia, a w niektórych przypadkach do zapalenia płuc lub przejściowej kulawizny. Istnieją także rzadkie, zjadliwe warianty FCV powodujące ciężką chorobę układową. Nie jest to jednak typowy przebieg kociego kataru.

Czytaj więcej: Zapalenie spojówki u kota – objawy, przyczyny, leczenie | Fera.pl

W rozwoju objawów mogą uczestniczyć również bakterie, takie jak:

• Chlamydia felis;

• Mycoplasma felis;

• Bordetella bronchiseptica.

Zakażenie Chlamydia felis dotyczy głównie spojówek. Początkowo zmiany mogą występować w jednym oku, a następnie objąć drugie. Charakterystyczne są zaczerwienienie i obrzęk spojówek, mrużenie oka oraz wypływ, który z czasem może zmienić się z wodnistego w śluzowo-ropny.

Mykoplazmy z kolei mogą współuczestniczyć w zapaleniu spojówek i błony śluzowej nosa. Bordetella bronchiseptica jest natomiast wiązana z zakażeniami układu oddechowego, które mogą objawiać się kichaniem, kaszlem, gorączką, a w cięższych przypadkach zapaleniem oskrzeli lub płuc.

Wtórne infekcje bakteryjne mogą rozwinąć się po uszkodzeniu błon śluzowych przez wirusy. Nie oznacza to jednak, że każda gęsta lub ropna wydzielina automatycznie wymaga podania antybiotyku. O potrzebie antybiotykoterapii decyduje lekarz weterynarii na podstawie stanu kota, czasu trwania choroby oraz wyników badania.

Koci katar jest zaraźliwy dla innych kotów. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim przez kontakt z wydzielinami chorego zwierzęcia: śliną, łzami, wydzieliną z nosa i spojówek. Patogeny mogą być przenoszone podczas wzajemnego wylizywania, kichania, wspólnej zabawy lub korzystania z tych samych misek i legowisk.

Zakażenie może rozprzestrzeniać się także drogą kropelkową na niewielką odległość oraz pośrednio przez zabrudzone przedmioty. Źródłem zakażenia mogą być:

• miski na karmę i wodę;

• kuwety i łopatki do żwirku;

• koc dla kota;

• zabawki, drapaki i legowiska;

• transportery i klatki;

• ręce oraz ubrania opiekunów;

• sprzęt używany przy kilku zwierzętach.

Poszczególne wirusy różnią się odpornością na warunki środowiskowe. FHV-1 jest stosunkowo nietrwały poza organizmem kota i wrażliwy na wiele środków dezynfekcyjnych. FCV może utrzymywać się w otoczeniu dłużej i jest odporniejszy na część preparatów. Dlatego regularne mycie misek dla kota i mechaniczne usuwanie zabrudzeń powinno być połączone z użyciem środka skutecznego wobec danego patogenu.

Chorego kota należy izolować od innych kotów. Powinien mieć osobną kuwetę dla kota, miski, legowisko i akcesoria pielęgnacyjne. Po kontakcie ze zwierzęciem trzeba dokładnie umyć ręce, a tekstylia regularnie prać. Czas izolacji powinien zostać ustalony z lekarzem weterynarii, ponieważ zależy od rozpoznania, przebiegu choroby i warunków, w których przebywają zwierzęta.

Sprawdź również: Kichanie u kota: przyczyny, objawy i leczenie

Główne wirusy wywołujące koci katar, czyli FHV-1 i FCV, są przystosowane do kotowatych. Człowiek nie choruje na typowy koci katar wywołany tymi wirusami. Nie oznacza to jednak, że można rezygnować z higieny. Niektóre bakterie uczestniczące w zakażeniach układu oddechowego mają szerszy zakres gospodarzy, dlatego po kontakcie z chorym kotem należy myć ręce, zwłaszcza jeśli w domu przebywają osoby z poważnie osłabioną odpornością.

Pies również nie zakaża się typowym kocim katarem wywołanym przez FHV-1 lub FCV. Wybrane bakterie, na przykład Bordetella bronchiseptica, mogą jednak zakażać różne gatunki zwierząt. Gdy w jednym domu mieszkają chore koty i psy, warto poinformować o tym lekarza weterynarii.

Objawy kociego kataru mogą rozwijać się stopniowo. Początkowo kot staje się mniej aktywny, częściej śpi, ukrywa się lub traci zainteresowanie zabawą. Pierwsze objawy mogą przypominać łagodne przeziębienie, ale stan zwierzęcia niekiedy pogarsza się w ciągu kilkunastu lub kilkudziesięciu godzin.

Najczęstsze objawy kociego kataru to:

1. wodnista, śluzowa lub śluzowo-ropna wydzielina z nosa;

2. częste kichanie i podrażnienie nosa;

3. zatkanie nosa i głośniejsze oddychanie;

4. łzawienie oraz zaczerwienienie spojówek;

5. mrużenie albo zamykanie oka;

6. gorączka, apatia i osłabienie;

7. brak apetytu lub całkowita odmowa jedzenia;

8. nadmierne ślinienie;

9. bolesne owrzodzenia w jamie ustnej;

10. kaszel, przyspieszony oddech lub duszność w cięższych przypadkach.

Wydzielina z nosa i oczu na początku może być przezroczysta i wodnista. Wraz z rozwojem stanu zapalnego może stać się gęstsza, śluzowa albo ropna. Zaschnięta wydzielina skleja powieki i zatyka nozdrza, co dodatkowo utrudnia oddychanie oraz przyjmowanie pokarmu.

co więcej, kot z niedrożnym nosem słabiej wyczuwa zapach jedzenia, dlatego jeśli dodatkowo ma owrzodzenia jamy ustnej, przełykanie może sprawiać mu ból. To połączenie często prowadzi do braku apetytu, odwodnienia i osłabienia organizmu.

Zapalenie spojówek objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem, łzawieniem i wydzieliną z oka. Kot może unikać światła, pocierać pyszczek łapą lub stale mrużyć jedno oko. Silny ból, wyraźne zmętnienie rogówki albo całkowite zamknięcie oka wymagają szybkiej kontroli weterynaryjnej.

W zakażeniu FHV-1 może rozwinąć się zapalenie i owrzodzenie rogówki. Nieleczony, głęboki wrzód może prowadzić do bliznowacenia, pogorszenia widzenia, a w skrajnych przypadkach do perforacji rogówki. Utrata gałki ocznej jest możliwa w bardzo ciężkich, zaniedbanych lub powikłanych przypadkach, ale nie stanowi typowego następstwa każdego zakażenia.

Kaliciwirus częściej powoduje owrzodzenia języka, podniebienia, dziąseł lub warg. Bolesne owrzodzenia mogą wywołać ślinotok, nieprzyjemny zapach z jamy ustnej, upuszczanie jedzenia i odchodzenie od miski mimo zainteresowania pokarmem.

Zobacz także: Trzecia powieka u kota: jak rozpoznać problem? Leczenie

Nie należy czekać na samoistne ustąpienie choroby, jeśli u kota występują:

• oddychanie z otwartym pyskiem;

• wyraźna duszność lub nasilona praca brzucha;

• bardzo szybki albo płytki oddech;

• sine, szare lub bardzo blade błony śluzowe;

• brak jedzenia lub picia;

• silne osłabienie i brak reakcji na otoczenie;

• oznaki odwodnienia;

• zamknięte, bolesne albo zmętniałe oko;

• krwista wydzielina z nosa;

• wysoka lub utrzymująca się wyższa temperatura u kota;

• szybkie pogarszanie się stanu kocięcia.

Szczególnej uwagi wymagają kocięta, koty starsze oraz zwierzęta z obniżoną odpornością. U małego kociaka niewielka masa ciała i niedojrzały układ immunologiczny sprawiają, że odwodnienie, niedożywienie i zapalenie płuc mogą rozwijać się bardzo szybko.

Rozpoznanie rozpoczyna się od wywiadu i badania klinicznego. Lekarz weterynarii pyta między innymi o czas pojawienia się objawów, szczepienia, kontakt z innymi kotami, wcześniejsze nawroty, niedawną adopcję, przeprowadzkę lub inne sytuacje stresowe.

Podczas badania oceniane są:

• temperatura i ogólny stan kota;

• sposób oraz częstotliwość oddychania;

• stopień nawodnienia;

• wygląd wydzieliny z nosa i oczu;

• stan spojówek oraz rogówki;

• jama ustna, język i dziąsła;

• węzły chłonne;

• apetyt i masa ciała.

W wielu typowych przypadkach wstępne rozpoznanie stawia się na podstawie objawów klinicznych. Dodatkowe badania są szczególnie przydatne, gdy przebieg jest ciężki, nietypowy, przewlekły lub nawracający.

Przy zmianach okulistycznych może zostać wykonany test fluoresceinowy, który pozwala wykryć ubytek nabłonka rogówki. Przy podejrzeniu konkretnego patogenu pobiera się wymaz ze spojówek, jamy ustnej, gardła lub nosa do badania PCR. Wyniki muszą być interpretowane razem z objawami - dodatni test może czasem wskazywać na nosicielstwo lub zakażenie utajone, a nie być jednoznacznym dowodem przyczyny wszystkich zmian. W przypadku FCV zdrowe koty również mogą otrzymać dodatni wynik PCR.

Lekarz może zlecić także:

• cytologię wydzieliny;

• posiew bakteriologiczny i antybiogram;

• morfologię oraz badania biochemiczne krwi;

• testy w kierunku FIV i FeLV;

• RTG klatki piersiowej przy podejrzeniu zapalenia płuc;

• badania obrazowe nosa i zatok przy przewlekłych objawach.

Pamiętaj, że nie każde kichanie oznacza koci katar. Podobne symptomy mogą powodować ciało obce w nosie, polip nosogardłowy, choroba zębów, grzybica, uraz, guz jamy nosowej lub przewlekłe zapalenie błony śluzowej. Szczególnie jednostronny, krwisty albo długo utrzymujący się wyciek wymaga poszerzenia diagnostyki.

Leczenie kociego kataru ma najczęściej charakter objawowy i wspierający, ale jego zakres zależy od czynnika zakaźnego oraz kondycji zwierzęcia. Nie istnieje jeden lek odpowiedni dla każdego kota. Innego postępowania wymaga łagodne zakażenie wirusowe, innego wrzód rogówki, odwodnienie, bakteryjne zapalenie spojówek czy zapalenie płuc.

Podstawowym celem terapii jest:

• utrzymanie prawidłowego nawodnienia;

• zapewnienie dostatecznej ilości energii i składników odżywczych;

• udrożnienie nosa;

• ograniczenie bólu;

• leczenie zmian w obrębie oczu;

• zwalczanie uzasadnionego zakażenia bakteryjnego;

• wspomaganie regeneracji błon śluzowych.

W cięższych przypadkach konieczna może być hospitalizacja, płynoterapia dożylna, tlenoterapia lub żywienie przez sondę. Leczenia szpitalnego mogą wymagać zwłaszcza koty z dusznością, zapaleniem płuc, silnym odwodnieniem albo długotrwałym brakiem apetytu.

Dowiedz się więcej: Kaszel u kota: objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby

W wybranych przypadkach zakażenia FHV-1 lekarz może zastosować lek przeciwwirusowy. Dobór preparatu, dawki i długości terapii zależy między innymi od masy ciała kota, nasilenia objawów oraz obecności zmian okulistycznych.

Antybiotyk na koci katar stosuje się wtedy, gdy występuje zakażenie bakteryjne, jego silne podejrzenie lub określone powikłanie. Co ważne, antybiotyki nie działają na herpeswirusa ani kaliciwirusa. Nie należy więc podawać kotu samodzielnie preparatów pozostałych po leczeniu człowieka lub innego zwierzęcia. Właściwy antybiotyk dobiera lekarz, a w przewlekłych i nawracających przypadkach pomocny może być posiew z antybiogramem.

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe również wymagają decyzji lekarza. Wiele środków stosowanych u ludzi, w tym paracetamol i ibuprofen, jest dla kota toksycznych. Niebezpieczne mogą być również preparaty z pseudoefedryną oraz złożone leki na przeziębienie.

Nie istnieje bezpieczny, uniwersalny lek na koci katar bez recepty, który usuwałby przyczynę choroby. Dostępne bez recepty preparaty higieniczne mogą jedynie wspierać oczyszczanie oczu lub nosa, ale nie zastępują diagnostyki ani leczenia.

Domowa opieka ma duże znaczenie, ale powinna uzupełniać leczenie zalecone przez lekarza weterynarii. Domowe leczenie kociego kataru nie polega na podawaniu przypadkowych leków, ziół czy olejków eterycznych.

Aby pomóc choremu kotu:

1. Odizoluj go od innych kotów. Przygotuj osobną kuwetę, miski, legowisko i zabawki;

2. Zapewnij spokojne, ciepłe miejsce do odpoczynku. Unikaj jednak przegrzewania zwierzęcia i nie przykrywaj go szczelnie kocem;

3. Regularnie oczyszczaj okolice nosa. Zaschniętą wydzielinę można delikatnie zmiękczać wilgotnym gazikiem;

4. Oczyszczaj okolice oczu. Używaj osobnego, czystego gazika do każdego oka, aby nie przenosić wydzieliny;

5. Podawaj aromatyczną karmę mokrą dla kota. Lekkie podgrzanie zwiększa jej zapach i może zachęcić kota do jedzenia;

6. Wybieraj miękką konsystencję. Kot z owrzodzeniami w jamie ustnej może mieć trudności z gryzieniem suchej karmy;

7. Kontroluj ilość zjadanego pokarmu i wypijanej wody. Brak jedzenia wymaga szybkiej konsultacji;

8. Nawilżaj powietrze. Może to zmniejszyć wysychanie błon śluzowych i ułatwić usuwanie wydzieliny;

9. Wykonuj nebulizację wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza. Nie dodawaj do inhalacji olejków, leków ani ziół bez konsultacji;

10. Myj ręce i akcesoria. Regularne mycie misek, kuwety i legowiska ogranicza ilość patogenów w otoczeniu.

Nie należy przemywać oczu kota naparem z rumianku, ponieważ może podrażniać oko, powodować reakcję alergiczną i pozostawiać drobiny roślinne. Bezpieczny sposób pielęgnacji oraz właściwy preparat okulistyczny powinien wskazać lekarz.

Nie wolno też stosować olejków eukaliptusowych, miętowych, herbacianych ani innych olejków eterycznych. Mogą drażnić drogi oddechowe, a część z nich jest toksyczna dla kotów.

Jeżeli kot nie je, samo podawanie przysmaków nie zawsze rozwiązuje problem. Długotrwały brak pokarmu prowadzi do osłabienia, a szczególnie u kotów z nadwagą zwiększa ryzyko lipidozy wątrobowej. W takiej sytuacji lekarz może zalecić karmę rekonwalescencyjną, środki pobudzające apetyt albo czasowe żywienie wspomagane.

Ostra faza kociego kataru często trwa około jednego lub dwóch tygodni, ale czas choroby jest indywidualny. Zależy od patogenu, wieku, odporności kota, obecności innych chorób, szybkości rozpoczęcia terapii oraz rozwoju powikłań. Objawy oddechowe zakażenia FHV-1 zwykle ustępują w ciągu 10–14 dni, jednak zmiany dotyczące rogówki lub przewlekłe zapalenie nosa mogą utrzymywać się znacznie dłużej.

Łagodny przebieg choroby u zdrowego, dorosłego kota może zakończyć się stosunkowo szybkim powrotem do formy. Nie należy jednak zakładać, że koci katar sam przejdzie. Bez badania trudno ocenić, czy pozornie niegroźne łzawienie nie jest początkiem wrzodu rogówki albo czy brak apetytu nie doprowadzi do odwodnienia i niedożywienia.

Ustąpienie objawów nie zawsze oznacza całkowite usunięcie patogenu z organizmu. Po zakażeniu FHV-1 kot zwykle pozostaje nosicielem wirusa. W momentach osłabienia odporności lub w sytuacjach stresowych może dojść do nawrotu zapalenia spojówek, kichania i wydzieliny z nosa.

W przypadku FCV część kotów wydala wirusa przez pewien czas po ustąpieniu objawów, a niektóre mogą stać się długotrwałymi nosicielami. Wysoka zmienność kaliciwirusa sprawia również, że przebycie jednego zakażenia nie zapewnia pełnej ochrony przed kolejnymi wariantami.

Rokowanie jest zwykle dobre u prawidłowo odżywionych, dorosłych kotów z łagodnym przebiegiem. Ostrożniejsze rokowanie dotyczy kociąt, seniorów, kotów z obniżoną odpornością oraz zwierząt, u których rozwinęło się zapalenie płuc, ciężka choroba oka lub długotrwały brak apetytu.

Czytaj też: Ropiejące oczy u kota: małego i dorosłego? Co na nie stosować? | Fera.pl

Nieleczony lub ciężko przebiegający koci katar może prowadzić do powikłań. Do najważniejszych należą:

• przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa;

• nawracający wypływ z nosa i kichanie;

• zapalenie zatok;

• owrzodzenie i bliznowacenie rogówki;

• pogorszenie widzenia;

• przewlekłe zapalenie spojówek;

• zapalenie płuc;

• odwodnienie i niedożywienie;

• lipidoza wątrobowa wywołana długotrwałym niejedzeniem;

• przewlekłe stany zapalne jamy ustnej.

Przewlekły koci katar nie zawsze oznacza aktywną infekcję. Po wcześniejszym zakażeniu może dojść do trwałego uszkodzenia delikatnych struktur jamy nosowej i mechanizmu oczyszczania śluzowo-rzęskowego. Sprzyja to zaleganiu wydzieliny oraz kolejnym stanom zapalnym.

Najważniejszym elementem profilaktyki są regularne szczepienia przeciw FHV-1 i FCV, które należą do podstawowych szczepień kotów. Szczepienie nie zawsze zapobiega samemu zakażeniu i nie eliminuje całkowicie możliwości wystąpienia objawów. Zwykle ogranicza jednak nasilenie choroby oraz ryzyko ciężkiego przebiegu. Program szczepień powinien zostać dopasowany przez lekarza do wieku kota, wcześniejszych dawek, stanu zdrowia i ryzyka kontaktu z patogenami.

Ryzyko zakażenia można dodatkowo zmniejszać poprzez:

• izolowanie kotów wykazujących objawy;

• badanie nowego kota przed połączeniem go z pozostałymi;

• stosowanie kwarantanny zaleconej do konkretnej sytuacji;

• unikanie przepełnienia w środowisku wielokocim;

• regularne mycie misek, kuwet i transporterów;

• pranie legowisk oraz koców;

• mycie rąk po kontakcie z obcymi lub chorymi kotami;

• ograniczanie stresu;

• zapewnienie każdemu kotu własnych zasobów.

FAQ: Czy dorosły, szczepiony kot może zachorować na koci katar?

Tak. Szczepienie zmniejsza przede wszystkim ryzyko ciężkiego przebiegu, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed zakażeniem i objawami.

FAQ: Czy każda wydzielina z oka oznacza koci katar?

Nie. Przyczyną może być także uraz, ciało obce, niedrożność przewodu nosowo-łzowego, choroba powiek lub owrzodzenie rogówki.

FAQ: Czy koci katar może wrócić po przeprowadzce lub innym stresie?

Tak. Stres może obniżyć odporność kota i doprowadzić do reaktywacji pozostającego w organizmie herpeswirusa FHV-1.

FAQ: Dlaczego kot z katarem przestaje interesować się jedzeniem?

Zatkany nos ogranicza odczuwanie zapachu karmy, a gorączka, osłabienie i bolesne owrzodzenia w jamie ustnej dodatkowo zmniejszają apetyt.

Pamiętaj, że teksty na blogu nie są poradą lekarską i nie zastępują wizyty u lekarza weterynarii.