Kleszcz u psa: jak wygląda i czym grozi?

Jeszcze kilka lat temu kleszcze kojarzyły się z letnimi spacerami do lasu. Coraz częściej słyszy się jednak o plagach kleszczy nawet w dużych miastach i wszystkich porach roku. Dlatego z ogromną szczególnością należy dbać o czworonogi. Kleszcze u psa powodują choroby, których objawy nie zawsze są oczywiste dla właściciela. Po każdym spacerze należy więc sprawdzać sierść pupila w celu wykluczenia obecności pasożyta. Jakie mogą być objawy kleszcza u psa i jak chronić czworonoga przed groźnymi chorobami odkleszczowymi?

Zazwyczaj kleszcze pozostają szczególnie aktywne od marca do października, jednak ze względu na coraz łagodniejsze zimy psy mogą być narażone na ich ukąszenia praktycznie przez cały rok. Te niewielkie pajęczaki preferują ciepłe, wilgotne i słabo owłosione miejsca na ciele zwierzęcia. Najczęściej można je znaleźć pod obrożą, za uszami, pod pachami, w pachwinach, między palcami, na łokciach oraz w okolicy pyska.

To, jak wygląda kleszcz, zależy przede wszystkim od tego, jak długo żeruje na psie. Kleszcz, który dopiero wbił się w skórę, jest niewielki – zwykle ma zaledwie 2–4 mm długości. Ma spłaszczone, owalne ciało w ciemnobrązowym lub czarnym kolorze, dlatego łatwo pomylić go z niewielkim pieprzykiem lub strupkiem.

Jak z kolei wygląda napity kleszcz? Po kilku dniach żerowania jego ciało znacznie się powiększa – może osiągnąć nawet około 1 cm długości. Staje się wyraźnie wypukłe, miękkie i przybiera szary, srebrzysty lub jasnobrązowy kolor. Napity kleszcz przypomina niewielką fasolkę lub kulkę przyczepioną do skóry psa.

Pierwsze objawy po ukąszeniu nie zawsze pojawiają się od razu. W miejscu wkłucia może wystąpić niewielkie zaczerwienienie, lekki obrzęk lub mały guzek, który utrzymuje się przez kilka dni. Niektóre psy odczuwają miejscowy świąd i dyskomfort, dlatego zaczynają intensywnie lizać, drapać lub gryźć miejsce, w którym znajduje się pasożyt. U bardziej wrażliwych zwierząt może pojawić się także miejscowa reakcja alergiczna.

Powikłaniem związanym z ukąszeniem psa przez kleszcza może być zakażenie chorobą odkleszczową. Istnieje kilka jej odmian, jednak większość objawia się gorączką, apatycznością, problemami żołądkowymi, bólem stawów.

Jedną z najgroźniejszych chorób odkleszczowych diagnozowanych u zwierząt domowych jest babeszjoza u psa. Nieleczona, może doprowadzić do śmierci. Jej objawy pojawiają się od 1 do 3 tygodni po ukąszeniu, a są to przede wszystkim: wysoka gorączka, senność, brak łaknienia, wymioty lub tzw. „rdzawy mocz”.

To choroba rozpoznawana zarówno u zwierząt, jak i ludzi, powodowana przez krętki Borrelia. U 95 proc. zakażonych czworonogów przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach objawami boreliozy u psa są kulawizny lub zapalenie wielostawowe, które może ujawnić się nawet po kilku latach od ukąszenia kleszcza.

Po ukąszeniu kleszcza pies narażony jest również na odkleszczowe zapalenie mózgu. Choroba wywoływana jest przez wirus kleszczowego zapalenia mózgu (TBE). Postać ostra choroby może trwać do 3 tygodni, a przewlekła – bezobjawowa – nawet kilka miesięcy. Symptomami są: ostra gorączka, osowiałość i apatia.

Wywoływana jest z kolei przez bakterie typu Ehrlichia. Ostra faza erlichiozy u psów utrzymuje się do 3 tygodni. Jej objawy to: apatia, ogólnie osłabienie, duszność, gorączka, wymioty, powiększenie śledziony lub węzłów chłonnych, krwawienie z nosa. W fazie utajonej pies może zachowywać się i czuć normalnie. Chorobę najczęściej leczy się doksycykliną, podawaną przez 3–4 tygodnie.

To choroba wywoływana przez bakterię Gram-ujemną, przenoszoną przez kleszcze. Anaplazmoza u psa objawia się: sennością, gorączką, kulawizną, napiętym brzuchem, powiększeniem węzłów chłonnych, biegunką, wymiotami, obrzękiem kończyn oraz nadmiernym pragnieniem. W leczeniu stosuje się tetracykliny w odpowiedniej dawce do 4 tygodni. W przypadku ostrych objawów może być konieczne przeprowadzenie transfuzji krwi.

Bartoneloza jest chorobą zakaźną, wywoływaną przez bakterie przenoszone przez kleszcze, pchły i komary. W większości przypadków rzadko obserwuje się objawy kliniczne. Niekiedy może dojść do jawnej postaci i wystąpienia symptomów, takich jak zapalenie wsierdzia czy mięśnia sercowego.

Podstawową zasadą, gdy pies ma kleszcza, jest jak najszybsze wyciągnięcie pasożyta. Usuwa się go tak samo, jak człowiekowi, tzn. należy go wyrwać za pomocą pęsety, zdecydowanym ruchem. Ze względu na duże ryzyko zgniecenia kleszcza poleca się również haczyki lub pętle. Nie można zaciskać pęsety na ciele zwierzęcia, ponieważ kleszcz może wbić się jeszcze głębiej. Po wyrwaniu pasożyta jego głowa nadal może znajdować się w skórze psa. Usuwa się ją podobnie jak korpus. Kluczowe jest całkowite wyrwanie kleszcza. Nawet niewielki odłamek może przyczynić się do zakażenia lub do rozwoju groźnej choroby.

Od razu po usunięciu kleszcza miejsce ugryzienia należy zdezynfekować skórę środkiem odkażającym, wodą utlenioną lub spirytusem. W żadnym wypadku nie powinno używać się maści podczas wyciągania kleszcza. Warto udać się do weterynarza, by mieć pewność, że kleszcz został prawidłowo usunięty i nie wystąpiło zakażenie.

Warto zabezpieczyć psa przed chorobami odkleszczowymi. Preparatami na pchły i kleszcze dla psa są: krople (wystarczą na około 4 tygodnie), spraye czy też specjalne obroże na kleszcze i pchły dla psa (niektóre z nich działają nawet przez 8 miesięcy). Istnieją również tabletki o działaniu ogólnoustrojowym, które zawsze trzeba podawać czworonogom w odpowiednich dawkach, dostoswanych do ich wagi. Podaje się je na 2 lub 3 miesiące albo co pół roku.

Można również zaszczepić zwierzę przeciwko chorobom odkleszczowym. Warto wiedzieć, że należy wybrać tylko jeden ze sposobów ochrony, np. jeżeli zdecydujemy się na szczepienie, możemy je wykonać w dowolnym momencie, a następnie powtarzać co 3 miesiące.

FAQ: Jakie są objawy u psa po ukąszeniu kleszcza?

Po ukąszeniu przez kleszcza warto uważnie obserwować psa, ponieważ choroba odkleszczowa może rozwijać się stopniowo. Do najczęstszych objawów należą gorączka, ogólne osłabienie, brak apetytu, apatia, wymioty, kulawizna oraz obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu ukąszenia. Niewielki obrzęk lub mały guzek w miejscu wkłucia mogą utrzymywać się przez kilka dni i nie zawsze świadczą o zakażeniu. Jeśli jednak pojawią się niepokojące symptomy, konieczna będzie pomoc lekarza weterynarii, który wdroży odpowiednie leczenie psa.

FAQ: Ile czasu potrzebuje kleszcz, aby zarazić psa?

Ryzyko przeniesienia chorobotwórczych drobnoustrojów zależy od tego, jak długo pasożyt pozostaje wbity w skórę żywiciela. W trakcie żerowania niektóre patogeny mogą zostać przekazane już po kilku godzinach od momentu wkłucia, natomiast krętki boreliozy zwykle wymagają dłuższego czasu - często ponad 24 godziny. Kleszcza należy więc jak najszybciej usunąć, aby ograniczyć ryzyko zakażenia. Po każdym spacerze warto dokładnie obejrzeć ciało psa, szczególnie w okresie, gdy pasożyty są najbardziej aktywne, czyli od wiosny do późnej jesieni.

FAQ: Czy po wyjęciu kleszcza u psa trzeba iść do lekarza?

Nie każda sytuacja wymaga natychmiastowej wizyty w gabinecie weterynaryjnym, jednak po usunięciu pasożyta należy obserwować psa przez kolejne dni. Jeśli nie udało się usunąć całego insekta, pojawiło się silne zaczerwienienie lub obrzęk albo wystąpiły objawy wskazujące na chorobę odkleszczową, trzeba iść z czworonogiem do specjalisty. W razie potrzeby lekarz oceni stan zwierzęcia i rozpocznie odpowiednie leczenie psa. Jeśli masz trudności z wyjęciem pasożyta, poproś drugą osobę o pomoc lub udaj się do specjalisty.

FAQ: Czy kleszcz u psa jest groźny?

Tak. Choć są to niewielkie pajęczaki, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia zwierzęcia. Kleszcze przenoszą wiele groźnych patogenów wywołujących babeszjozę, anaplazmozę, erlichiozę czy boreliozę. Nie każde ukąszenie oznacza boreliozę, jednak kontakt z tymi groźnymi pajęczakami zawsze wymaga czujności. W skrajnych przypadkach nieleczone choroby odkleszczowe mogą prowadzić do niewydolności narządów, a nawet śmierci psa. Dlatego tak ważna jest profilaktyka dopasowana do stylu życia pupila oraz regularna kontrola sierści po spacerach.

FAQ: Czy kleszcz przejdzie z psa na człowieka?

Tak, jest to możliwe. Pasożyt może przemieścić się z sierści psa na człowieka, zanim zdąży wbić się w skórę. Najczęściej dochodzi do tego podczas głaskania zwierzęcia lub wspólnego odpoczynku. Warto wiedzieć, jak wygląda kleszcz, ponieważ ułatwia to szybkie zauważenie pasożyta. W Polsce najczęściej spotykanym gatunkiem jest Ixodes ricinus, który trafia na psią skórę przede wszystkim z traw i krzewów.

Pamiętaj! Teksty na blogu nie są poradą lekarską oraz nie zastępują wizyty u lekarza weterynarii.

• Bowman, D. D., Parazytologia Weterynaryjna, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław, 2021.
• Jaworski, Z., Choroby pasożytnicze psów i kotów, Wydawnictwo SGGW, 2014.