Zapalenie stawów u psa: jak zapobiegać i jak leczyć?

Zapalenie stawów u psa to bolesna dolegliwość, która może znacznie obniżyć komfort życia zwierzęcia. Najczęściej problemy ze stawami dotyczą psów starszych, otyłych oraz przedstawicieli dużych ras, jednak mogą występować również u młodych zwierząt. Do charakterystycznych objawów należą sztywność kończyn, kulawizna, trudności ze wstawaniem i niechęć do aktywności fizycznej. Przyczyny tych dolegliwości bywają różne – od przeciążeń i urazów po infekcje oraz choroby autoimmunologiczne. Wczesne rozpoznanie problemu, odpowiednia dieta, regularny ruch i właściwe leczenie pomagają ograniczyć ból oraz zachować sprawność psa przez długie lata.

W skład stawu psa wchodzą kości, chrząstki stawowe, torebka stawowa oraz więzadła. Przestrzeń ograniczona powierzchniami kości i torebką stawową to tzw. jama stawowa. Jest ona wypełniona płynem, nazywanym mazią stawową, dzięki której tarcie powstające podczas przemieszczania się kości względem siebie jest ograniczone.

Bardzo ważną rolę w stawie spełnia także chrząstka stawowa, która amortyzuje obciążenia i umożliwia płynny ruch kości. Mimo swojej wytrzymałości jest ona podatna na uszkodzenia mechaniczne, a jej zdolność do regeneracji pozostaje ograniczona. Prawidłowe funkcjonowanie wszystkich tych struktur ma ogromne znaczenie dla zdrowia psa i sprawności jego układu ruchu.

Stawy nieustannie „pracują”. Pewne elementy wchodzące w skład stawu mogą ulec przeciążeniu. W chrząstkach stawowych może dochodzić do mikrouszkodzeń i nadżerek, a z czasem także do stopniowego niszczenia tkanki chrzęstnej. W przebiegu choroby zwyrodnieniowej zmiany obejmują również kość podchrzęstną, błonę maziową i okoliczne tkanki. Mogą powstawać nieprawidłowe narośla kostne, nazywane osteofitami.

Uszkodzeniom struktur stawowych często towarzyszy przewlekły stan zapalny, który nasila dolegliwości bólowe i ogranicza ruchomość stawu. Zmieniać się może także skład i jakość mazi stawowej, przez co gorzej spełnia ona swoje funkcje ochronne. Konsekwencją tych procesów są ból, sztywność oraz trudności z poruszaniem się. Nie każde zapalenie stawów u psa jest jednak związane ze zwyrodnieniem chrząstki. Stan zapalny może być również następstwem infekcji, urazu lub nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego.

W zależności od przyczyny wyróżnia się kilka rodzajów chorób zapalnych stawów:

• Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) – przewlekłe schorzenie, w którym dochodzi do stopniowych zmian chrząstki i pozostałych struktur stawu, czemu towarzyszą procesy zapalne.

• Infekcyjne zapalenie stawów – rozwija się wskutek zakażenia, najczęściej bakteryjnego. Może powodować silny ból, obrzęk, a niekiedy również gorączkę.

• Zapalenie wielostawowe o podłożu autoimmunologicznym – choroba, w której nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego prowadzi do stanu zapalnego w obrębie kilku stawów.

Rzadką postacią choroby immunologicznej jest reumatoidalne zapalenie stawów. Może ono występować także u młodszych psów, ale nie należy utożsamiać go z typowymi zmianami zwyrodnieniowymi związanymi z wiekiem.

Do zapalenia stawów najczęściej dochodzi u psów starszych, otyłych, ras szybko rosnących (dużych i olbrzymich) oraz tych bardzo aktywnych. Zdarza się, że choroby stawów u psów rozwijają się wtórnie do istniejących zaburzeń w układzie ruchu, np. osteochondrozy, dysplazji, urazów stawów, zerwania więzadeł czy zwichnięcia rzepki. Szczególnie narażone na problemy ortopedyczne są duże i olbrzymie rasy psów, takie jak owczarki niemieckie, golden retrievery czy labradory. Znaczenie mają tutaj zarówno predyspozycje genetyczne, jak i większe obciążenie stawów wynikające z masy ciała.

Nadwaga i otyłość dodatkowo zwiększają ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów. Nadmierna masa ciała prowadzi do większych przeciążeń mechanicznych, a tkanka tłuszczowa uczestniczy również w procesach zapalnych zachodzących w organizmie. Nie oznacza to jednak, że choroby stawów dotyczą wyłącznie psów w podeszłym wieku. U młodych zwierząt mogą pojawiać się w związku z wadami rozwojowymi, urazami, zakażeniami lub zaburzeniami immunologicznymi. Niektóre choroby odkleszczowe, np. borelioza u psa, także mogą powodować zapalenie stawów i kulawiznę.

Choroby zapalno-zwyrodnieniowe stawów u psów nie zawsze pojawiają się nagle. W przypadku choroby zwyrodnieniowej jest to najczęściej stopniowo postępujący proces, który na pewnym etapie zostaje zauważony przez właściciela. Chore psy odczuwają ból i dyskomfort. Tracą chęć do zabawy, niechętnie wychodzą na spacer i ciężko wstają z posłania. Może dochodzić do kulawizn, a chód staje się sztywny. Do innych objawów problemów stawowych należą trudności z pokonywaniem schodów, niechęć do wskakiwania na kanapę lub do samochodu oraz ograniczenie codziennej aktywności. Niektóre psy zaczynają intensywnie lizać bolące miejsca, np. okolice stawów nadgarstkowych.

Psy często ukrywają ból, dlatego pierwsze symptomy choroby bywają trudne do zauważenia. Zwierzę może stać się mniej aktywne, drażliwe lub unikać dotyku. W zaawansowanych przypadkach dochodzi również do osłabienia i zaniku mięśni, co dodatkowo pogarsza sprawność ruchową. Dolegliwości mogą nasilać się po dłuższym odpoczynku, intensywnym wysiłku lub przy zmianach pogody. W przypadku ostrego zapalenia stawów objawy mogą natomiast pojawić się gwałtownie. Silny ból, wyraźny obrzęk, gorączka czy brak możliwości obciążenia kończyny wymagają pilnej konsultacji weterynaryjnej.

Rozpoznanie choroby rozpoczyna się od wywiadu z opiekunem oraz badania ortopedycznego. Lekarz weterynarii ocenia sposób poruszania się psa, zakres ruchomości stawów i reakcję na dotyk. W diagnostyce często wykorzystuje się również badanie RTG, które pozwala uwidocznić zmiany kostne i niektóre nieprawidłowości w obrębie stawów. W zależności od podejrzewanej przyczyny konieczne mogą być dodatkowe badania, np. USG, tomografia komputerowa, badania krwi lub analiza płynu stawowego. Te ostatnie mają szczególne znaczenie przy podejrzeniu infekcyjnego albo immunologicznego zapalenia stawów.

Leczenie zapalenia stawów u psa zależy od rodzaju choroby i stopnia zaawansowania zmian. W przypadku choroby zwyrodnieniowej najczęściej stosuje się leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne, kontrolę masy ciała oraz odpowiednio dobraną rehabilitację. Lekarz może zalecić niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak karprofen, meloksykam czy firokoksyb, lub inne preparaty przeznaczone do leczenia bólu u psów. W infekcyjnym zapaleniu stawów konieczne może być leczenie antybiotykami, czasem trwające kilka tygodni, a także płukanie lub chirurgiczne opracowanie zakażonego stawu. Z kolei choroby immunologiczne wymagają niekiedy stosowania leków hamujących nieprawidłową aktywność układu odpornościowego.

W przypadku choroby zwyrodnieniowej leczenie ma zwykle charakter długotrwały. Odpowiednio dobrana terapia może jednak znacznie ograniczyć ból i poprawić komfort życia zwierzęcia. Nie należy samodzielnie podawać psu ludzkich leków przeciwbólowych, ponieważ niektóre z nich mogą powodować ciężkie zatrucia.

Przede wszystkim należy tej chorobie zapobiegać. Najważniejsza jest odpowiednia dieta, wdrożona już od najmłodszych lat. Dieta na stawy u psa powinna opierać się na dobrze zbilansowanej karmie, która dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych i pomaga utrzymać odpowiednią wagę przez całe życie.

W żywieniu psów szczególnie podatnych na choroby stawów można (po konsultacji ze specjalistą) rozważyć podawanie karmy weterynaryjnej dla psa lub witamin i suplementów dla psa zawierające składniki takie jak:

• kwas hialuronowy,

• glukozamina,

• chondroityna,

• kolagen,

• kwasy tłuszczowe omega-3.

Składniki te są wykorzystywane w preparatach wspierających stawy, jednak ich skuteczność nie jest jednakowo dobrze potwierdzona. W przypadku glukozaminy i chondroityny wyniki badań są niejednoznaczne, dlatego nie należy traktować ich jako środków, które odbudowują uszkodzoną chrząstkę lub zapobiegają chorobie zwyrodnieniowej. Więcej danych przemawia za korzystnym wpływem odpowiednio dobranych kwasów omega-3, zwłaszcza EPA i DHA, które mogą wspierać kontrolę procesów zapalnych i łagodzić niektóre objawy choroby zwyrodnieniowej. Ewentualną suplementację najlepiej skonsultować z lekarzem weterynarii.

Dieta ma również niebagatelny wpływ na masę ciała zwierzęcia. W profilaktyce chorób stawów szczególnie ważne jest utrzymywanie prawidłowej wagi psa. Każdy dodatkowy kilogram zwiększa obciążenie układu ruchu. Ból sprawia natomiast, że zwierzę staje się mniej aktywne, co dodatkowo utrudnia kontrolę masy ciała. W ten sposób koło się zamyka, dlatego karma dla psa na stawy powinna mieć kaloryczność dostosowaną do jego zapotrzebowania. W przypadku nadwagi dobrym rozwiązaniem może być odpowiednio dobrana karma dietetyczna dla psa, która pozwala ograniczyć ilość tkanki tłuszczowej bez nadmiernej utraty masy mięśniowej.

Oprócz utrzymania odpowiedniej masy ciała i właściwej diety ważna jest także odpowiednia aktywność fizyczna. Pamiętaj, że ruch powinien być regularny, umiarkowany i dostosowany indywidualnie do możliwości twojego pupila. Aktywność zwierzęcia trzeba odpowiednio wyważyć, żeby go nie forsować. Nadmierny wysiłek, intensywne skoki czy gwałtowne zmiany kierunku biegu mogą prowadzić do przeciążeń i uszkodzeń stawów. W przypadku psów z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową często lepiej sprawdzają się krótsze, ale częstsze spacery niż jednorazowy, intensywny wysiłek. Ważne jest również utrzymywanie odpowiedniej masy mięśniowej, ponieważ silne mięśnie pomagają stabilizować stawy.

Pomocna może być fizjoterapia weterynaryjna obejmująca odpowiednio dobrane ćwiczenia ruchowe, hydroterapię czy terapię manualną. Rehabilitacja pozwala poprawiać zakres ruchu, wspierać sprawność mięśni i ograniczać dolegliwości bólowe. U psów z problemami stawowymi warto także dostosować otoczenie do ich potrzeb. Miękkie, wygodne legowisko, maty antypoślizgowe na śliskiej podłodze czy rampa ułatwiająca wejście do samochodu mogą znacznie poprawić codzienny komfort zwierzęcia.

Pamiętaj, żeby zawsze dokładnie obserwować swojego pupila. Jeśli zauważysz jakiekolwiek objawy dotyczące układu ruchu, nie bagatelizuj problemu i zgłoś się do lekarza weterynarii. Wczesne wykrycie choroby i wdrożenie odpowiedniego postępowania zwiększają szanse na utrzymanie dobrej sprawności psa przez długi czas.

1. Anderson K.L., Zulch H., O'Neill D.G., Meeson R.L., Collins L.M. (2020). Risk Factors for Canine Osteoarthritis and Its Predisposing Arthropathies: A Systematic Review. Frontiers in Veterinary Science, 7, 220.
2. Gruen M.E., Lascelles B.D.X., Colleran E. i in. (2022). 2022 AAHA Pain Management Guidelines for Dogs and Cats. Journal of the American Animal Hospital Association, 58(2), 55–76.
3. Barbeau-Grégoire M., Otis C., Cournoyer A., Moreau M., Lussier B., Troncy E. (2022). A 2022 Systematic Review and Meta-Analysis of Enriched Therapeutic Diets and Nutraceuticals in Canine and Feline Osteoarthritis. International Journal of Molecular Sciences, 23(18), 10384.